PASQYRAT

Tregimi nga Mira Meksi

 

Rrugës që të çonte në vilën e madhe buzë liqenit të Bledës, ajri mbante erë kashte të djegur, ndërsa horizonti notonte në muguj vapësire. Ngrehina e vilës së dikurshme presidenciale, tani hotel luksoz, gjendej në një park të mrekullueshëm me parcela lulesh nga e tërë bota, me një sfond të ravijëzuar nga alpet sllovene që asaj ore kishin marrë ngjyrën e të kaltrës së muzgut, ku projektohej silueta e një kështjelle mesjetare përmbi një shkëmb të thepët. Ishte verë e nxehtë, por moti u ftoh befas në udhë e sipër dhe kur hymë në rrethinën e pafund të vilës së vjetër, nisi të bjerë shi me rrëshekë.
Në sallën e madhe e të boshët të restorantit shiu që gjëmonte përjashta ngjante si i një tjetër bote dhe, gjithçka aty brenda, vaktësia e ambjentit, tryezat me mbulesat ngjyrëbuta, mungesa e njerëzve, im shoq përballë meje që përtypte ngadalë një fetëz bukë, të cilën e pat lyer me gjalp dhe, me një përkushtim të lavdërueshëm, e kishte stolisur me kripë e piper duke më rrëfyer historinë e vilës, kishte shije paqeje.
M’u krijua përshtypja se koha në restorantet e vjetër rrjedh ndryshe nga ajo brenda restoranteve moderne: është e ngadaltë dhe molisëse. Ngadalësia e saj bën që e tashmja të nisë përtueshëm udhën për në të shkuar, të puqet një çast me të ardhmen në rrugë e sipër, dhe të krijojë një ndjesi përjetësie, e cila të kaplon papritur. E lëshuar mbi shpinoren e karrikes, me qarkullimin e gjakut si të ngadalësuar dhe me qepalla paksa të rënduara nga molitja, tek vështroja kamarierët e shumtë që rrinin si të ngrirë nën uniformën e tyre të përsosur, me të njëjtën shprehje solemne në fytyrë dhe në një largësi të përllogaritur mirë, nga ku të ishte e pamundur dëgjimi i bisedës sonë, mendoja se, ndoshta, ideja e përjetësisë është ideja më marroke që na mbin në kokë. Porse më pas, me librin e hajeve në dorë, veshja prej lëkure e të cilit kishte kundërmimin intim të brendësisë së makinave luksoze, duke këqyrur emrat e gatimeve shkruar me një kujdes të imtë, me gërma të spërdredhura, në tri gjuhë, pa ilustrime dhe të mbështjella nga një mister i pabujë, i cili zbulohej vetëm kur kamarieri ngrinte qëllimshëm ngadalë, dhe në një çast që varej vetëm prej vullnetit të tij, këmbanën ngjyrëargjendi përmbi pjatë, ndërrova mendje se, përkundrazi, nuk kishte kuptim të mos ekzistonte përjetësia. Nuk kishte kuptim të zhdukej dhe të bëhej pluhur gjithçka që shihja atij çasti dhe të gjitha ato që mbaja në kujtesë, nuk ishte e mundur të tretesha unë në asgjë bashkë me atë pjesë të lëndës sime që tani dashuronte, urrente, përbuzte; nuk ishte e mundur të ndodhte e gjithë kjo dhe unë të mos ta ndieja apo të paktën ta shihja, e vendosur diku, në një pikë të gjithësisë dhe në një kohë që të më përkiste…
Përmbi gjelbërimin jashtë vazhdonte të binte shi. Tej dritareve të mëdha shihej një hajat i mrekullueshëm me harqe të gurta nga ku shiu varej litarë; nisa t’i vështroja litarët e shiut për minuta të tëra, ndërkohë që kamarierët vazhdonin ritin e servirjes, dhe zbulova yje të mëdhenj vezullues në errësirën e natës që qepeshin pas harqeve prej guri. Yje përmes litarëve të shiut. Xhami i dritareve i pasqyronte yjet nga muri i restorantit që ndodhej përballë tyre dhe ata qepeshin, të mëdhenj dhe të shdritshmë, pas natës dhe shiut. Pasqyrimi i yjeve më bëri të mendoj për pasqyrimin e madh në univers, dhe pushtetin e tij të pamatë — a nuk thuhet se gjithçka këtu poshtë në tokë nuk është veçse pasqyrimi i asaj sipër në qiell, a nuk thuhet se gjer lëkura jonë njerëzore me nishanet e saj pasqyron besnikërisht hartën e trupave të qiellit, a nuk është, siç thotë Borges-i lëkura e tigrit të sotëm pasqyrimi i pafund në kohë i lëkurës së tigrit të parë, në mos qoftë i njëjti dhe i vetmi tigër që ka ekzistuar në jetë të jetëve, a nuk është lavdia e Birit pasqyrimi i lavdisë së Atit?

*

Vila e Bledës ishte tumbllaz me pasqyra; të mbinin përpara edhe aty ku mendooje se nuk mund të kishte pasqyra. Ishin pasqyra të vjetra dashamirëse dhe mikpritëse, madje ca më shumë kur ishin pak të turbullta nga një avull kohe. Vetëm nga kënaqësia e vështrimit të imazhit tim në to, unë që nuk i dua fort pasqyrat dhe që i dorëzohem plotësisht dhe ia besoj imazhin tim vetëm pasqyrës ovale të shtëpisë sime, ndalesha kotazi në sheshpushimet e kateve, apo në korridoret përpara dyerve të suitave, dhe qëndroja çaste të tëra përballë tyre, si e magjepsur nga grishja e pasqyrtë: mrekullohesha me formën që i jepnin lëndës sime para se ta pasqyronin, dhe tisin e dritës që buronte nga ujërat e tyre e më vishte të tërën. Kish raste që kjo formë i përkiste imazheve të fotografive të mia të kaluara. U mësova aq shumë me to ditëve që bujta në vilë, saqë edhe kur më përkeqësohej humori, më kapte trishtimi, apo nuk më ecte puna krijuese dhe bëhesha nervoze, shkoja dhe vendosesha përpara tyre, me shpresë se tisi i dritës që buronte nga ujërat e tyre, që më mbështillte dhe më sillte imazhin tim nga një kohë e kaluar, do të më ndihmonte. Dhe vërtet, forma ime në to ishte përherë e lulëzuar dhe, me anë të një mekanizmi të panjohur, arrinte të më kthente qetësinë dhe humorin. Kisha pikasur edhe diçka tjetër: kur ndodhesha qoftë edhe në rrethinën e pasqyrave, valë kujtimesh fëmijërie më përmbytnin gjithsaherë, aq sa ngutesha të shkoja dhe të vendosesha përpara tyre që të mund t’i përjetoja si të gjalla për çaste të tëra.

*

Zonjën plakë të veshur me sqimën dhe petkat e qëmotit e pikasa për herë të parë natën e tretë që ndodhesha në vilë, kur rreth një orë pas mesnate plasi sërish një stuhi shiu dhe kanatat e drunjta të dritareve të shumta të apartamentit tim zunë të përplaseshin me tërsëllimë. U ngrita përgjumësh dhe me të shpejtë nisa t’i mbyllja një e nga një, në fillim kanatat e jashtëme, pastaj ato të brendshmet dhe në rrëmujë e sipër hapa pa dashur derën e apartamentit dhe pashë atë: ndodhej tamam përballë pasqyrës sa një bojë njeriu të korridorit të apartamentit tim dhe kishte mbi kokë një kapele të madhe blu prej plisi, me një fjongo të bardhë, nga ku arratiseshin bukle flokësh të kuqe flakë, të cilën e vërtiste si fugë mbi kokë duke i ndërruar vend gjithsaherë; kur, më në fund, e rehatoi kapelen mbi kokë, nisi të pozonte në dhjetra forma, duke u rrotulluar brenda kostumit blu dhe duke recituar pa zë me duar dhe me një pathos të zjarrtë. Pastaj filloi të kërcente një si minuet të ngadalë dhe, në fund fare, nxori nga çanta e vogël e dorës një kuti tualeti dhe filloi të stolisej rëndë; arrija të shikoja vetëm një pjesë të fytyrës së saj në pasqyrë. Nuk po u besoja dot syve, por aroma e fortë e një parfumi të vjetër përzier me një kundërmim krizantemash të vyshkura më solli në vete: “ duhet të ketë qenë aktore”, thashë me vete, “po interpreton një rol që nuk ia kanë besuar kurrë dhe që i ka mbetur peng në zemër”. Kur gjykova se e kishte përfunduar interpretimin, duartrokita lehtazi për t’i dhënë kënaqësinë e spektatorit asaj shfaqjeje të fantaksur nate. Zonja plakë u kthye rrëmbimthi nga unë, u prish në fytyrë, më vështroi egrasi dhe u zhduk në çast përpara syve të mi. Dola vetëtimë dhe kontrollova korridoret dhe shkallët: frymë njeriu. U avita te pasqyra ku përpara një çasti kish qëndruar zonja plakë dhe ajo më rrëfeu fytyrën time të habitur, ndërkohë që më pështolli aroma e fortë e parfumit të vjetër përzier me kundërmim krizantemash të vyshkura. “Këtë aromë nuk e zhduk dot”, brita me zë të lartë, “kjo është provë, unë të pashë, të vështrova, të sodita, nuk jam as e marrosur dhe as e përgjumur. Aktore e dështuar!” vijova me mllef.
Isha lodhur papritur, u shtriva në shtrat dhe më zuri gjumi menjëherë. Asaj cope nate që kishte mbetur pashë ëndrrën më të çuditshme të jetës sime: vrapoja udhëve të qytetit për t’u dhënë miqve lajmin e vdekjes sime. Më kishte kapur një tmerr i madh, e para se isha në këmbë, edhegjallë, dhe bisedoja me njerëzit, porse e dija që më kishte mbaruar koha ime dhe nuk mund të bëja dot më asgjë, dhe e dyta, sepse trupi im pa jetë gjendej në morgun mjeran të një spitali të rënuar dhe, nga mungesa e përkujdesjeve, kishte zënë të deformohej dhe të prishej, siç më njoftoi një mik nga morgu dhe siç e verifikova vetë mëpastaj duke e vuajtur shumë, ndërkohë që çasti i kalljes në varr vononte pa fund …
Të nesërmen, herët në mëngjes, me një filxhan të madh me kafe përpara, u ula në një tryezë të tarrracës që shihte nga hyrja kryesore e vilës dhe, orë të tëra, përgjova banorët e vilës, duke dëgjuar kambanën e dëshirave që binte në manastirin e ishullit; më pas dola në hajat dhe i rashë përqark edhe dy orë të tjera parkut të paanë gjer në fund të shkallëve që binin në liqen — zonjën plakë flokëkuqe nuk e pashë gjëkundi. Me shumë takt pyeta për aktoren e moshuar me veshje skene një nga riakët e recepsionit, i cili ngriti supet.
Atë natë, pasi kishte kaluar mesi i saj, mbajta veshin ngjitur te dera, e bindur se aktorja flokëkuqe do të vinte sërish të luante rolin e saj përpara pasqyrës; kaloi rreth një orë përpara se të më kapte veshi një rrëgajë zhurmëzash që nuk munda dot t’i identifikoja me asgjë. Hapa derën frymëmbajtur dhe u fsheha vrik pas një vazoje të stërmadhe prej guri me një pemë të tharë sipër, e cila ndodhej në një sallon nga ku hapeshin korridorë të shumtë; pamja që m’u shfaq para syve qe e jashtëzakonshme: përpara dhjetëra pasqyrave të sallonit qëndronte një trumbë njerëzish të jashtë kësaj jete që mundoheshin, duke bërë lloj-lloj gjestesh dhe lëvizjesh të shoqëruara me pëshpërima, të gjenin ekzistencën e tyre brenda ujërave pasqyrore ; ishin fantazma që vinin nga kohëra të pafundme, që ia dilnin të krijonin imazhin e kujtesës së tyre në pasqyrë. Nuk di sa gjatë qëndrova duke vështruar mrekullinë pa kuptuar gjësend. Në një çast, m’u ndërmendën rrëfimet për popullin e pasqyrave që e merrnin lëndën prej sinologut të famshëm Herbert Allen Gilles. Kuptova, më në fund, se gjithçka që po shihja asaj mesnate, pasqyrimi i kujtesës së fantazmave, po ndodhte nga një marrëveshje që ky populli i jashtëjetës ia kishte dalë të bënte me popullin e robëruar brenda pasqyrave, i dënuar nga Perandori i Verdhë të pasqyronte servilshëm veprimet njerëzore dhe, se një ditë, me siguri, ky populli këtej, si shpërblim për këtë pasqyrim, do ta ndihte të çprangosej prej qelqit dhe shtresëzës së metaltë…
Në mëngjes, pothuaj nuk i ndieja gjymtyrët. Mbështetur në krah të tim shoqi, në hollin e vilës së Bledës, ndërsa taksisti merrej me bagazhet tona, shihja banorët e përkohshëm të vilës dhe punonjësit e saj që vërtiteshin brenda jetës së tyre të thjeshtë, pa e ditur se vila e tyre kishte pasqyra po aq të jashtëzakonshme sa pasqyra që Tarik Ben Ziyad-i* gjeti në një kullë dhe që pasqyronte gjithësinë, apo sa pasqyra që Lukiani nga Samosata* mundi të këqyrte në hënë, apo sa pasqyra universale e magjistarit më të madh të të gjitha kohërave, Merlinit,e ngjashme me një botë të tërë prej qelqi.
Pasqyrat e paimagjinueshme të vilës së Bledës, ndryshe nga ato të rëndomtat që e pasqyrojnë materien vetëm në formën mjerane të së tashmes, pasqyronin lëndën në një mori kohësh dhe jo vetëm lëndën; ato pasqyronin jolëndën, joformën, pasqyronin vdekjen dhe kujtesën. Ishte e pabesueshme, ishte e jashtëzakonshme. Ndihesha si përpara një mrekullie. Kujtesa ime vetiu nisi të recitonte rrëfimin e Lukianit nga Samosata: “Pashë edhe një mrekulli tjetër në pallatin mbretëror: një pasqyrë e madhe është vendosur përmbi një pus, i cili nuk është shumë i thellë. Nëse dikush hyn në pus, ai dëgjon gjithçka thuhet te ne mbi tokë, dhe nëse shikon në pasqyrë, vështron tërë qytezat, të gjithë popujt, sikur të ishte në mes tyre. Edhe unë pashë familjen time dhe tërë atdheun tim, po a më panë edhe ata; këtë nuk mund ta them me siguri…”
U mbusha me një gëzim të lig ndaj të gjithë njerëzve që shihja përqark: “ kalojeni të gjallët tuaj në këtë vilë, o të verbër me sy”, mendoja, “unë do të rikthehem këtu, kam gjithë vdekjen time përpara…”

Bledë, gusht 1999

*Tarik Ben Ziyad-i, strateg ushtarak me origjinë berbere, shek VII, një nga aktorët kryesorë të pushtimit islamik në gadishullit iberik.

* Lukiani nga Samosata, shekulli i II, rehtor dhe satirist i lindur në Samosata, provincë romake e Sirisë, që shkruante në greqisht, në stilin neo-atik. Vdiq në Egjipt.

Share This:

blunavi.com