Lirika nga Dylan-i

Lirika nga Dylan-i

përktheu: Edvin Shvarc

Lirikat e Dilanit në shqip, erdhën si pasojë e një pasioni të dikurshëm rinor që kur dëgjoja me ëndje këngët e një poeti të lindur apo trubaduri të kohëve moderne, kureshtja më shtynte gjithmonë të merrja vesh edhe kuptimin e tyre. Madje, ai ka qenë edhe shkaku që nisa të mësoj anglisht që në shkollën tetëvjeçare. Ishin fjalët profetike të Dilanit ato që u bënë sebep për të qëmtuar, gërmuar dhe hulumtuar më shumë rreth këtij artisti shumëdimensional, i cili për më tepër se pesë dekada e gjysmë, përveç teksteve origjinale, muzikës, luajtjes së disa instrumenteve, edhe pikturon apo monton instalacione hekuri që nga rinia e tij e hershme e kaluar në qytezën minatore të Duluthit në Minesota.

Kështu që përgjatë viteve u rreka të mbledh aty-këtu lirikat e tij më të goditura e t’i sjell në shqip, siç janë përkthyer e përshtatur në shumë gjuhë të botës, në mënyrë që edhe lexuesi shqiptar të njihej deri diku me forcën shpërthyese dhe frymëzueze të këtij gjeniu. Kur u bënë më tepër se njëqind e njëmbëdhjetë, këmbëngula që të shikonin dritën e botimit dhe Ndriçim Kulla arriti të nxirrte një libër dinjitoz në Shtëpinë e tij botuese “Plejad” me një kopertinë mbresëlënëse të krijuar nga miku im i vyer, piktori Orion Shima. Natyrisht pa e ditur që një ditë Bob Dilanit do t’i vihej mbi kokë edhe kurora me gjethe dafine e fituesit të Çmimit Nobel, të cilin kur ia dhanë edhe ai vetë nuk po arrinte ta besonte dhe mbeti pa fjalë. E kush mund ta kishte përfytyruar ndonjëherë Dilanin – atë gurë të pashtershme fjalësh e vargjesh që rrjedhin si lumë – pa fjalë, dhe për më tepër fitues i 108-të i Nobelit për Letërsi! Jo se nuk e meritonte me vakt e me kohë, por Akademia e Nobelit nuk jep çmime për muzikantë, sado të shquar, të talentuar e me influencë mund të jenë ata. Ky Çmim konfirmon faktin se Dilani është një poet i përkryer në gjurmët e lashta 2500-vjeçare të Homerit e të Safos. I pyetur lidhur me këto krahasime, Dilani u përgjigj me shumë thjeshtësi dhe sinqeritet: “Mendoj se po, në një farë mënyre. Disa nga këngët e mia si “Uilli i Verbër”, “Balada e Holis Brounit”, “Xhoi”, “Një rrebesh do të bjerë…”, “Stuhia”, si dhe disa të tjera, patjetër që mbartin një vlerë homerike. Megjithatë janë të tjerë ata që do të vendosin nëse lirikat e mia duhen konsideruar si letërsi apo jo. Janë akademikët ata, të cilët duhet ta dinë më mirë. Unë nuk jam i kualifikuar aq sa duhet për të gjykuar mbi këtë. Nuk kam ndonjë mendim.”

Nuk kam ç’të them tjetër, veçse që mbetem në pritje të ligjëratës së tij origjinale dhe të veçantë – për këtë jam mëse i sigurt, – në ceremoninë e ndarjes së çmimeve në Stokholm më 10 dhjetor 2016, datë që për ironi të fatit, përkon edhe me ditëlindjen e tim eti…, i cili quhej gjithashtu Robert dhe dikur në vitet ‘50-60-të ia kishte fort qejfi të shkruante poezi lirike…

Edvin Shvarc

 

Me Zotin në krah

 

Ah, emri im s’thotë kurrfarë gjëje!

Mosha akoma dhe më pak,

andej nga rrjedh unë,

i thonë Perëndim i Mesmë.

Atje më rritën dhe më mësuan

ligjeve t’u bindem

dhe vendi ku jetoj

ka Zotin në krah.

 

Ah, librat e historisë e thonë,

sa bukur e rrëfejnë:

kalorësit u turrën para

dhe indianët u plasën përdhe.

Kalorësit para u sulën

dhe indianët vdiqën.

Ah, vendi ishte shumë i ri aherë

me Zotin përkrah!

 

Ah, i erdhi dita Luftës

amerikano-spanjolle.

E më pas Lufta Civile

erdhi dhe shkoi,

dhe emrat e heronjve

m’i mësuan përmendësh

me pushkët në dorë

dhe Zotin në krah.

 

Ah, more djema, Lufta e Parë Botërore

e mbylli fatin e vet!

Arsyen e kacafytjes

kurrë s’e mora vesh,

por u mësova ta pranoj,

ta pranoj me krenari,

sepse të vdekurit nuk numërohen

kur ke Zotin në krah.

 

Kur së Dytës Luftë Botërore

fundi seç na i erdhi,

ne i falëm gjermanët

e u bëmë miq për kokë.

Paçka se gjashtë milionë i shpunë në at’botë

i poqën e i dogjën në furrë.

Edhe gjermanët tashmë

e kanë Zotin në krah.

 

U mësova rusët t’i urrej

gjatë tërë jetës sime,

por nëse plas ndonjë luftë tjetër

ata do të na duhet t’i luftojmë,

t’i urrejmë e t’u trembemi

e t’ia mbathim e të strukemi

dhe trimërisht të pranojmë gjithçka

me Zotin përkrah.

 

Por tani, aha, ne kemi armë,

dhe me pluhur kimik madje

e nëse na detyrojnë,

do t’i shkrehim se s’bën

një të shtypur butonit

dhe e shtëna do kumbojë në botën mbarë.

Asnjëherë nuk bëhen pyetje

kur ke Zotin në krah.

 

Gjatë shumë e shumë orësh të zymta,

e kam vrarë fort mendjen për këtë

që edhe Jezu Krishti

nga një e puthur u tradhtua,

por për ju s’mundem dot të mendoj

nëse edhe Juda Iskarioti

e kishte Zotin në krah.

 

Kështu që tani po iki,

jam lodhur e bërë telef,

pështjellimin që ndjej

s’ka gjuhë që e shpreh

dhe mendimet që ma mbushin kokën plot,

përdhe po më rrjedhin.

Nëse Zotin vërtet në krah e kemi

ai do ta parandalojë luftën tjetër.

 

 

Porsi një gur që ka marrë tatëpjetën

 

Njëherë e një kohë aq bukur visheshe

nga një kacidhe lypsave u hidhje kur kaluar ishe, apo jo?

Njerëzit të paralajmëronin: “Kujdes kukull se qafën do thyesh”!

Kurse ti mendoje se ata po talleshin

dhe së qeshurës ia plasje

me të gjithë ata që pranë i qasje,

por tani s’flet më me zë aq të lartë.

Tani nuk ngjan edhe aq krenare

kur për vaktin tjetër të duhet të rropatesh.

 

Si të duket?

Si ndihesh?

Kur je pa një strehë mbi krye?

Krejtësisht e panjohur,

porsi një gur që ka marrë tatëpjetën?

 

Vërtet ke shkuar në shkollën më të mirë, zonjushë vetmitare,

por e di fort mirë që vetëm deheshe në të

dhe askush s’të mësoi se si t’ia dilje mbanë në rrugë,

ndërsa tani po zbulon që duhet të mësohesh me këtë gjë.

Pate thënë dikur që kurrë nuk do të bëje kompromis

me endacakun misterioz, por tani po e kupton

që ai nuk po të shet dëngla

teksa e vështron drejt e në boshllëkun e syve të tij

dhe i kërkon të bëni një pazar?

 

Si të duket?

Si ndihesh?

Kur duhet t’ia dalësh mbanë vetë?

Pa asnjë ide se ku e ke shtëpinë?

Krejtësisht e panjohur,

porsi një gur që ka marrë tatëpjetën?

 

S’e ktheve kokën kurrë të shihje mrroljet e xhonglerëve dhe karagjozëve

kur mblidheshin të tërë për të të zbavitur me numra.

Asnjëherë s’e more vesh që nuk ia vlen,

nuk duhet t’i lësh të tjerët të bëjnë qejf me ty.

Dikur bridhje mbi kalin e kromuar me diplomatin tënd,

të cilit i varej në sup një mace siameze,

por sa idhët të vjen kur zbulon

se ai s’qe aty kur duhej vërtetë të ishte

pasi prej teje mori çdo gjë që mundi të vidhte!

 

Si të duket?

Si ndihesh?

Kur duhet t’ia dalësh mbanë vetë?

Pa asnjë ide se ku e ke shtëpinë?

Krejtësisht e panjohur,

porsi një gur që ka marrë tatëpjetën?

 

Princesha në prag të derës dhe gjithë njerëzit e bukur

po pinë duke menduar se të tëra i kanë të shtruara

po shkëmbejnë lloj-lloj dhuratash e gjërash të çmuara,

por moj kukull, më mirë peng lëre unazën me diamant!

Dikur nga mahnitja pa frymë të linte

Napoleoni me rrecka dhe gjuha që përdorte.

Pse s’shkon tek ai tani, po të thërret, s’mund t’ia prishësh dot

tani që nuk ke asgjë, askurrfarë gjëje për të humbur?

Tashmë je e padukshme, nuk ke më sekrete për të ruajtur!

 

Si të duket?

Si ndihesh?

Kur duhet t’ia dalësh mbanë vetë?

Pa asnjë ide se ku e ke shtëpinë?

Krejtësisht e panjohur,

porsi një gur që ka marrë tatëpjetën?

 

Varg ëndrrash

 

Po mendoja për një varg ëndrrash

ku asgjë nuk del në sipërfaqe,

çdo gjë rri poshtë aty ku plagë ka marrë

dhe ndalet përfundimisht.

Nuk po e vrisja mendjen për ndonjë gjë të veçantë

porsi në një ëndërr, kur dikush zgjohet dhe ulërin.

Asgjë edhe aq e veçantë,

thjesht po mendoja për një varg ëndrrash.

 

Duke menduar për një varg ëndrrash

ku koha dhe ritmi fluturojnë

dhe s’ka dalje nga asnjë drejtim

veçse nga ai që me sy nuk e dallon dot.

Nuk është se po bëja ndonjë lidhje kushedi se çfarë,

s’po bija pre e ndonjë intrige të ndërlikuar,

asgjë që nuk mund të zhbirilohej

thjesht po mendoja për një varg ëndrrash.

 

Ëndrra aty ku çadra mbyllet

nëpër shtegun ku je vërvitur

dhe letrat që mban në dorë s’janë fort të hairit,

vetëm nëse u përkasin ndonjë bote tjetër.

 

Në njërën, numrat kishin marrë flakë,

në një tjetër më ra rasti të shoh një krim

tek një e tretë ia kisha dhënë vrapit dhe tek e katërta

thjesht po kacavirresha

pa kërkuar ndonjë ndihmesë të veçantë,

pa bërë ndonjë përpjekje të stërmundimshme,

e kisha arritur cakun ndërkaq

thjesht duke vrarë për një varg ëndrrash.

 

Porsi një grua

 

Askush nuk ndjen më dhimbje

sonte tek rri në shi.

Që të gjithë e dinë

se vogëlushja ka veshur rroba të reja,

por së fundmi ia dalloj lidhkat dhe fluturat

që i kanë shkarë nga kaçurrelat.

Ajo i pranon si një grua, po, po, i merr,

bën dashuri porsi një grua, po, po, bën,

ndjen dhimbje porsi një grua,

por thyhet si të ishte një vajzë e vogël.

 

Mbretëresha Mari është mikesha ime,

besoj që sërish diku do ta takoj,

askujt mendja nuk duhet t’ia presë

se vogëlushja nuk mund të bekohet,

derisa ta kuptojë që është njësoj si të tjerat

me mjegullën, amfetaminën dhe perlat e saj.

Ajo i pranon si një grua, po, po, i merr,

bën dashuri porsi një grua, po, po, bën,

ndjen dhimbje porsi një grua,

por thyhet si të ishte një vajzë e vogël.

 

Shiu po binte rrëke qysh në fillim,

dhe unë po vdisja nga etja,

kështu që u futa këtu brenda,

dhe mallkimi yt i hershëm më dhemb,

por ç’është më e keqja,

kjo dhimbja në loçkë,

s’më le të rri më këtu,

a s’duket qartë…?

 

S’gjej dot vend këtu,

po, e kam të qartë që ne duhet të heqim dorë.

Kur të takohemi sërish

dhe miqtë të na prezantojnë,

të lutem mos e jep veten sikur më ke njohur dikur

kur bota ishte e jotja dhe unë qeshë i uritur!

 

Ah, ti shtiresh porsi një grua, po, po, shtiresh,

bën dashuri porsi një grua, po, po, bën,

ndjen dhimbje porsi një grua,

por thyhesh si të ishe një vajzë e vogël.

 

 

Share This:

blunavi.com