Murmurimat

Juan Rulfo

 

….
– Ku mund të gjej vend për të bujtur? – e pyeta kafsharin gati duke bërtitur.
– Kërko donja Eduvihesin, nëse jeton akoma. Thuaj se më dërgoi filani, për mua.
– Po si të quajnë ty?
– Abundio…, a i vrarë, – m’u përgjigj ai, por mbiemrin nuk arrita t’ia marr vesh.

*

– Jam Eduvihes Diada. Urdhëroni, zotëri.
Dukej se kishte qenë duke më pritur. Gjithçka e kishte gati. Kështu më tha, duke më bërë me shenjë ta ndiqja pas, nëpër ca dhoma të errëta, në dukje të shkretuara. Por jo, sepse, me t’u mësuar me terrin dhe me fillin e hollë të dritës që na ndiqte, pashë të rriteshin hijet në të dy anët dhe ndjeva se po ecnim përmes një korridori të ngushtë, të hapur midis dengjeve të mëdhenj me plaçka.
– Ç’janë gjithë këto këtu? – e pyeta.
– Rraqe, – më tha ajo. – E kam shtëpinë rrëmujë. Ata që ikën m’i lanë plaçkat e tyre t’ua ruaj dhe nuk është kthyer askush t’i marrë. Dhoma që kam bërë gati për ju është në fund. E mbaj gjithnjë të pastruar, se kushedi kush vjen. Kështu pra, ju qenkeni i biri i saj.
– I kujt? – iu përgjigja.
– I Doloritës.
– Po. Po ju nga e dini?
– Ajo më lajmëroi se ju do të vinit. Bile, pikërisht sot.
– Kush? Ime më?
– Po. Ajo.
Unë mbeta pa mend. Po e zonja e shtëpisë nuk më la të merrja veten:
– Ja, dhoma juaj.
Nuk kishte dyer, përveç asaj nga kishim hyrë. Ndezi qiririn dhe pashë se dhoma ishte bosh.
– Po këtu nuk ka ku të shtrihem, – i thashë.
– Mos e vrisni fare mendjen për këtë. Ju jeni i lodhur dhe gjumi është dysheku më i mirë për lodhjen. Nesër do t’jua rregulloj edhe shtratin. Dihet se nuk është e lehtë ta rregullosh dhomën sa hap e mbyll sytë. Prandaj duhej paralajmëruar, ndërsa nëna juaj vetëm tani më njoftoi.
– Nëna ime?! – u habita. – Nëna ime ka vdekur.
– Ashtu?! Atëherë ky paska qenë shkaku që zëri i saj ishte aq i dobët, a thua vinte nga fundi i botës, sa mezi dëgjohej. Tani e marr vesh. E sa kohë ka që paska vdekur?
– Po bën shtatë ditë.
– Korba ajo. Sa të braktisur do ta ketë ndier veten. I kishim dhënë fjalën njëra-tjetrës të vdisnim bashkë. Të iknim bashkë për t’i dhënë zemër njëra-tjetrës për në atë botë, nëse do të kishte qenë nevoja, kushedi, nëse hasnim në ndonjë hall. Kemi qenë shoqe të ngushta. Nuk të paska folur kurrë për mua?
– Jo, asnjëherë.
– Më duket çudi. Vërtet, atëherë kemi qenë kalamake. Ajo sapo ishte martuar. Ama duheshim shumë. Jot ëmë ishte aq e mirë, aq e ëmbël, sa vërtet kishe qejf ta doje. Të gjithë e donin. Kështu ma paska kaluar, paska ikur e më paska lënë. Pse ta ketë bërë këtë? Ama, të jesh i sigurt se do ta gjej. Vetëm unë e di mirë sa larg është Qielli prej nesh; di edhe si t’i gjej shtigjet. Puna është të vdesësh, në dashtë Zoti, kur njeriu do vetë dhe jo kur e vendos Ai. Ose, le të themi, të përpiqesh ta bësh të vendosë para kohe. Më ndje që të flas me ti, por të quaj si djalin tim. Po, vërtet, shumë herë them me vete: “Djali i Doloresit duhet të kishte qenë djali im”. Më pas do ta them pse. Ajo që dua të të them tani është se do ta takoj tët ëmë udhëve të përjetësisë.
Mua m’u mbush mendja se ajo grua ishte e lajthitur. Dhe pastaj nuk besova asgjë. U ndjeva si në një botë të largët, i rrëmbyer në të. E ndieja trupin të lëshuar, gati të përkulej përpara gjithçkaje, një trup i flashkët e i lënë, që kushdo mund të luante me të, sikur të ishte një zhele.
– Ndihem i dërrmuar, – i thashë.
– Eja të hash një kafshatë bukë, para se të biesh. Ha diçka, ç’të ketë.
– Mirë, mirë. Do të vij pas pak.

*

– Po, pra, unë për pak desh isha nëna jote. Nuk ta paska thënë këtë jot ëmë?
– Jo. Ajo më tregonte vetëm gjëra të mira. Që të vija te ju, më tha kafshari, ai më solli deri këtu, një farë Abundio.
– Derëziu Abundio. Nuk më paska harruar? Unë i jepja bakshish për çdo udhëtar që sillte në shtëpinë time. Dhe të dy ia kemi kaluar mirë. Tani, fatkeqësisht, kohët kanë ndryshuar, sepse që kur gjithçka u varfërua, askush nuk kalon më këtej. Kështu që ai të paska thënë të vish këtu, ë?
– Po, më porositi që t’ju kërkoja.
– Të paktën të kisha mundësi ta falënderoja. Qe njeri i mirë dhe i sjellshëm. Ai na e sillte postën, dhe vazhdoi ta bëjë edhe pasi u shurdhua. Më kujtohet ajo ditë e zezë kur i ndodhi fatkeqësia. Të gjithëve na mallëngjeu, sepse të gjithë e donim. Na binte e na shpinte letrat. Na binte lajme e na tregonte se si shkonin gjërat andej, nga ana tjetër e botës, dhe me siguri edhe atyre u tregonte se ç’ndodhte këtu me ne. Ishte muhabetçi i mirë. Më vonë s’u dëgjua më. Pushoi së foluri. Thoshte se s’kishte kuptim të thoshte gjëra që nuk i dëgjonte, që nuk i tingëllonin fare, që as nuk i shijonte dot. E gjitha ndodhi kur i plasi një shashkë mu pranë kokës, një nga ato shashkat e fuqishme që përdorim për të trembur nepërkat e ujit. Qysh atëherë, u bë i pagojë, edhe pse nuk ishte kurrë memec; ama gjithnjë mbeti njeri i mirë.
– Ai për të cilin po flas unë, dëgjonte mirë.
– Epo, atëherë, nuk duhet të jetë ai. Veç kësaj, Abundio ka vdekur. Me siguri që ka vdekur. Më merr vesh? Kështu që nuk duhet të ketë qenë ai.
– Ashtu?!… Epo mirë.
– Mirë, mirë, le të kthehemi tek nëna jote, po të thosha që…
Pa lënë së dëgjuari ç’thoshte, ia ngula sytë gruas që kisha përpara. Mendova se duhej të kishte kaluar vite të vështira. Kishte një fytyrë të tejdukshme, thuaj si të pagjak dhe duart i kishte të fishkura; të fishkura e plot rrudha. Sytë nuk i dukeshin. Mbante një fustan të bardhë, shumë të vjetër, plot dantella, dhe në qafë kishte një varëse të Shën Mërisë së Bujtjes, lidhur me një kordon. Në të kishte një etiketë ku shkruhej: “Strehë për mëkatarët”.
– … Kështu që thua ti, personi për të cilin po të flas punonte si “zbutës” kuajsh në pronën Media Luna; thoshte se quhej Inosensio Osorio. Megjithëse të gjithë e thërrisnim me nofkën Kërcimtari, ngaqë ishte shumë i lehtë e i shkathët në të kërcyer. Kumbari im Pedroja thoshte se nuk bënte as për të zbutur mëzat, jo më për të tjerat; por e vërteta ishte se ai kishte një zanat tjetër që e bënte mirë: atë të “ndjellësit”. Ishte ndjellës ëndrrash. Ishte tamam ashtu. Dhe ky birbo na i futi në rrjetë nënën tënde, siç bënte me shumë të tjera. Midis atyre të tjerave isha edhe unë. Një herë, kur isha e sëmurë, erdhi e më tha: “Erdha të të ndrys dhe do të lehtësohesh menjëherë”. Kjo do të thoshte që në fillim të ledhatonte mollëzat e gishtave, pastaj të fërkonte duart fort, pastaj krahët, e mandej përfundonte te këmbët, ashtu papritur, kësisoj, pas disa çasteve, të hipte një i nxehtë i madh. Dhe ndërkohë që bënte këto veprime, fliste për të ardhmen tënde. Binte në ekstazë, përpiqte e zgurdullonte sytë, duke u lutur e duke mallkuar; të bënte qull me pështymë, siç bëjnë arixhofkat. Nganjëherë zhvishej, duke thënë se kështu dëshironim ne. Por ndonjëherë, duke dërdëllitur aq shumë për të ardhmen, i binte në të.
«Puna është se ky kodosh Osorio e porositi nënën tënde, kur u takuan, se atë natë ajo nuk duhej të bashkohej me asnjë burrë, sepse na qenkësh hënë e keqe.
«Dhe Doloresi erdhi me nxitim tek unë e më thotë se nuk e bëkësh dot atë punë. Se e paskësh të pamundur të flinte atë natë me Pedro Páramon. Ishte nata e dasmës së saj. Dhe unë atëherë u përpoqa ta bindja të shkonte e të mos ia vinte veshin fare Osorios, sepse ai ishte një mashtrues e bir mashtruesi.
«- Nuk mundem, – më tha. – Shko ti në vendin tim. Nuk ka për ta vënë re.
«E vërteta ishte se unë isha shumë më e re se ajo. Dhe një çikë më ezmere; por këto gjëra nuk duken hiç në errësirë.
«- Kjo gjë nuk bëhet, Dolores, duhet të shkosh vetë, – i them.
«- Të lutem, bëma këtë nder. Do të ta shpërblej me gjëra të tjera.
«Jot ëmë aso kohe ishte një vashëz sy ndrojtur. Gjëja më e mirë e saj kanë qenë sytë. Sy që dinin të bindnin.
«- Shko, shko ti në vendin tim, – këmbëngulte ajo.
«Dhe shkova.
«Shfrytëzova errësirën dhe një gjë tjetër që ajo nuk i dinte: në të vërtetë, edhe mua më pëlqente Pedro Páramoja.
«Kështu që shkoj e bie në shtrat me të, me qejf e dëshirë të madhe. Iu ngjita si mace për barku, por zdërhallja e ditës së shkuar e kishte bërë telef atë, kështu që e kaloi tërë natën duke gërhitur. E shumta që bëri qe se i pleksi këmbët e tij me të miat.
«Para se të zbardhte ngrihem e shkoj te Doloresi. I them asaj:
«- Tani është radha jote. Sonte është natë tjetër.
«- Hë, ta bëri? – më pyet ajo.
«- Akoma nuk e di, – i them.
«Kështu vitin tjetër linde ti, por jo nga unë, megjithëse desh ndodhi për një fije peri.
«Mbase jot ëmë nuk ta ka treguar dot se i ka ardhur turp.

 

 

Përktheu nga origjinali Bajram Karabolli

*disa fragmente nga romani i shkrimtarit meksikan Huan Rulfo

 

 

Share This: