Fustani i zi

Dritëro Agolli

 

 

Në ndërtesën ku jetonte vdiq nga një sëmundje e papritur nëna e shokut Gano, nëna e shefit të tij. Kjo vdekje e shqetësoi shumë: ai shkonte e vinte nga një dhomë në tjetrën,nxirrte ndonjë fije shkrepëse, e përtypte dhe pastaj e pështynte.

-Grua, të shkojmë se u vonuam! Nuk është mirë të vemi të fundit. Vishe fustanin e zi! Jemi në një ndërtesë me shokun Gano dhe nuk bën, -i tha të shoqes.

-Fustanin e zi nuk e vesh. Mua më vjen keq për nënën e shokut Gano, po ne nuk e kishim farefis dhe s’ka përse të vishemi me të zeza,-tha gruaja.

Kur dëgjoi këto fjalë, ai u dëshpërua; u ul në tavolinën e kuzhinës dhe filloi të shikonte nga dritarja.

-Nuk është mirë, nuk është mirë! Çdo të thotë shoku Gano po të shkojmë pa të zeza? Ne jemi nën një çati. Ku e kam unë kravatën e zezë? Ma jep ta lidh!-tha ai.

Gruaja e vështronte burrin, që rrinte i shqetësuar në tavolinë. Asaj i vinte keq për të. Fundja , në qoftë se ai ngul këmbë kaq shumë,pse të mos e vishte fustanin e zi? Dhe ajo u mbyll në dhomën e saj. Pas një çerek ore Fehmiu i thirri:

-Shpejto pak, se po vonohemi! Nuk bën të shkojmë të fundit. Shoku Gano është…

Ajo hapi derën. Hija e saj e zezë e gëzoi për një çast, pastaj e trembi…”Sa ngjyrë e tmerrshme!” mendoi. Po gruaja e tij duhej të vishej pikërisht me këtë fustan, me këtë bojë.

-C’gjëmë i ndodhi të varfrit shokut Gani! Duhet ta ngushëllojmë!, tha ai dhe u ngrit. Gruaja nuk fliste.

E kështu ajo me fustan të zi, ai me kravatë të zezë zbritën shkallët për të kaluar në hyrjen tjetër, të po asaj ndërtese, ku jetonte Gano Tafili, njeriu me rëndësi. Gruaja me fustan të zi u drejtua në dhomën e grave, ndërsa ai u fut në atë të burrave.

Njerëzit hynin e dilnin në shtëpi ndjehej era e gjëmës. Gjithkush që kapërcente pragun, e merrte me mënd se diku në një dhomë ishte shtrirë plaka e vdekur.

Burrat, në dhomën që hyri ai, heshtnin e herë pas here këmbenin ndonjë fjalë të rrallë, që nuk kishte shumë lidhje me të vdekurën… Ai i zgjati dorën e vogël shokut Gano dhe u ul në një karrige të zbrazët, duke thënë nëpër dhëmbë “shëndoshë vetë”. Në raste të tilla ai e humbte mendjen dhe harronte gjithë fjalët. Edhe duart nuk kishte se ku t’i vinte. Siç ishte në karrige, mbështeti kokën në pëllëmbë, pastaj e shtrëngoi mjekrën me dy gishtërinjtë e dorës së majtë e tha:

-Na ka dëshpëruar shumë. Për nder shoku Gano, na ka tronditur. Po si kështu, papritur? Oh, c njeri ishte!

-Nga zemra vdiq!-tha Ganoja dhe në sytë e tij dukej një hidhërim i thellë.

-OH, ç’është njeriu. Sa e kam dashur! Si nënën tonë! Eh, ç’është njeriu! dhe atij i dolën me të vërtetë dy lot. Ai kishte qejf që këta lot t’i shikonte shoku Gano, ai bënte çmosh që ata të dukeshin, ai zgjaste fytyrën nga shoku Gano, i thoshte ndonjë fjalë. Po shefi atë çast mendohej dhe shikonte nga dritarja, ku bënin zhurmë nga era fletët e plepave të mëdhenj.

-Po ç’tha përpara se të vdiste, more shoku Gano?-pyeti ai dhe dy pikat e lotëve i kishin ngrirë në gisht poshtë syve,

Po Ganoja ndezi një cigare e përsëri sytë i hodhi nga plepat e mëdhenj.

Ai e afroi karrigen nga shoku Gano. Burrat e tjerë hapën një bisedë politike dhe për një çast në dhomë u duk sikur kujtimi i plakës po vishej me një mjegull. Vetëm ai heshtte e përsëriste: “Ah more, ç’është njeriu!” Dy sumbullat e lotëve qëndruan gjatë në sy, po më në fund u thanë. Dhe ai e dinte se asnjeri nuk i vuri re, as burrat, që tani po bisedonin për politik, as shoku Gano. Prandaj i vinte keq dhe e pushtoi një melankoli, një dëshpërim. Ai u mundua të gjente ndonjë fjalë nga fondi i fjalorit të tij për të prishur këtë bisedë e për të shprehur diçka ngushëlluese. E kuptonte se edhe duke folur për çështje që nuk kanë të bëjnë fare me të vdekurin, njerëzit në të vërtetë ngushëllonin të afërmit e tij. Megjithatë ai donte që në këtë dhomë të bëhej fjalë për plakën. Po ishte fatkeqësi që ai nuk e dinte asgjë nga nëna e jetës së shokut Gano. Sikur të dinte! “Do kisha treguar ndonjë ngjarje nga jeta e saj! Do kisha të ç’të thosha”.

1964

Share This: